Masterclass wiskunde: het wat, hoe en waarom van effectieve wiskundedidactiek in het basisonderwijs

De nieuwe minimumdoelen wiskunde voor de derde kleuterklas, het vierde leerjaar en het zesde leerjaar lopen als een rode draad doorheen deze vierdaagse masterclass. Je maakt uitgebreid kennis met de uitgangspunten, de structuur en de inhoud van de minimumdoelen voor de verschillende domeinen van het leergebied wiskunde. Je onderzoekt hoe recente wetenschappelijke inzichten op het vlak van leerpsychologie en vakdidactiek kunnen bijdragen tot een effectiever en krachtiger onderwijsaanbod.
Voor de domeinen getallenkennis, bewerkingen, meten en metend rekenen, kansrekenen en statistiek, meetkunde en probleemoplossend denken en vraagstukken maak je kennis met solide wetenschappelijke kaders die de realisatie van de minimumdoelen wiskunde op het vlak van inzicht en vaardigheden kunnen garanderen. Na een korte situering van de evolutie van de wiskundedidactiek tot aan de nieuwe minimumdoelen, onderzoeken we bijvoorbeeld hoe de instructie effectiever en krachtiger kan worden gemaakt, hoe basisvaardigheden geautomatiseerd kunnen worden en hoe deze verworven kennis en vaardigheden optimaal kunnen aansluiten bij het aanbod in het secundair onderwijs. Deze masterclass richt zich tot gepassioneerde leerkrachten die het wiskundeonderwijs in hun school naar een hoger niveau willen tillen.

Programma

DAG 1:

Het deel Nieuwe minimumdoelen wiskunde voor de basisschool biedt een diepgaand inzicht in de evolutie en didactiek van het wiskundeonderwijs. We beginnen met een terugblik op 100 jaar wiskundedidactiek, die ons leidt naar de recente herziening van de eindtermen tot minimumdoelen. Vervolgens onderzoeken we de kern van effectieve wiskundedidactiek: de balans tussen concept en procedure als fundamentele bouwsteen voor het leerproces. Een belangrijk onderdeel van dit deel is de analyse van drie sleutelmomenten in de nieuwe leerlijn:
de derde kleuterklas, het vierde leerjaar en het zesde leerjaar.
Nieuw is een andere aanpak van cijferalgoritmes in de lagere school. Door de nieuwe aanpak komt er meer tijd vrij om andere elementen van het wiskundeonderwijs sterker aan bod te laten komen. We bekijken hoe (de eerder beperkte) doelen voor het cijferen progressief gerealiseerd kunnen worden dan ook al in dit eerste deel.

Het deel Aanvankelijk rekenen in de derde kleuterklas en het eerste leerjaar richt zich op de eerste stappen in het rekenonderwijs en legt een stevige basis voor verdere wiskundige ontwikkeling. We starten met voorbereidende reken- en wiskundeactiviteiten in de derde kleuterklas, waarbij het ontluikend getalbegrip en de eerste rekenhandelingen centraal staan. In het eerste leerjaar verschuift de focus naar het verwerven van de bouwstenen van elementair getalbegrip en het automatiseren van basissommen tot 20. We maken hierbij gebruik van het ijsberg- en handelingsmodel.

DAG 2:

Het deel Verdieping van het wiskundeleren van het tweede tot en met het vierde leerjaar richt zich op de ontwikkeling van gevorderd getalbegrip en rekenvaardigheden bij jonge leerlingen. We starten met de bouwstenen voor gevorderd getalbegrip tot 100, tot 1 000 en verder. Vervolgens verkennen we de verschillende benaderingen van hoofdrekenen, waarbij zowel handige en flexibele strategieën als gestandaardiseerde procedures aan bod komen. Centraal hierbij staat hoe jonge leerlingen stapsgewijs komen tot een correcte wiskundige notatie van de gehanteerde strategieën bij zowel optellingen, aftrekkingen, vermenigvuldigingen als delingen. Uiteraard besteden we in dit uitgebreide deel ook expliciet aandacht aan het mathematiseren, automatiseren en memoriseren van de maal- en deeltafels.

DAG 3:

In het deel Meten en metend rekenen bekijken we de opbouw van de leerlijn meten voor vrijwel alle grootheden in 11 stappen. We gaan als voorbeeld dieper in op de “leerlijn oppervlakte”. We laten deelnemers kennismaken met de juiste methodiek om leerlingen wiskundige formules begeleid te laten ontdekken en besteden aandacht aan hoe inzicht in de relatie tussen maateenheid en maatgetal het omzetten van maateenheden kan ondersteunen.

In het deel Meetkunde verdiepen we ons in de didactiek van vormleer, relaties, transformaties, plaatsbepaling en logica en verzamelingen doorheen alle jaren van de basisschool. We bekijken hoe een doorgaande leerlijn ervoor zorgt dat leerlingen van het zesde leerjaar met een stevige wiskundige basis aan hun volgende onderwijstraject kunnen beginnen. Belangrijk in dit deel is het juiste gebruik van definities en eigenschappen, van tekenen en construeren en ook hier weer van het juist wiskundig formuleren van gedane vaststellingen.

DAG 4:

In het deel Rationale getallen bespreken we hoe we bij leerlingen van de laatste jaren van de lagere school de inzichten en vaardigheden van getallenkennis en bewerkingen kunnen uitbreiden. De ontwikkeling van de kennis van natuurlijke getallen tot rationale getallen is een belangrijke stap. We bespreken hoe je die “uitdagend nieuwe getallen” kunt aanreiken en ook hoe we het werken met die rationale getallen kunnen realiseren en ondersteunen.

Het deel Vraagstukken en probleemoplossend denken start met de bespreking van het verschil tussen vraagstukken en probleemoplossend denken aan de hand van het drieslagmodel en een aantal concreet uitgewerkte voorbeelden. We bespreken een zestal heuristieken waarmee leerlingen vraagstukken en/of problemen leren aan te pakken. Daarnaast maken we kennis met rijke wiskundige problemen, waarbij de link wordt gelegd naar probleemoplossend denken in andere leergebieden.

Doelstellingen

Na het volgen van de masterclass:

• heb je een grondige en diepgaande kennis van de nieuwe minimumdoelen wiskunde voor de derde kleuterklas, het vierde leerjaar en het zesde leerjaar;
• onderscheid je de verschillende stromingen die het wiskundeonderwijs de afgelopen jaren hebben bepaald;
• illustreer je met enkele voorbeelden de bevindingen uit de cognitieve psychologie en lerareneffectiviteitsstudies bij het vormgeven van kwaliteitsvol wiskundeonderwijs;
• beschrijf je de kernelementen bij het ontwikkelen van inzicht in o.a. de structuur van natuurlijke en rationale getallen, de eigenschappen van bewerkingen, maat, eenheid en maatgetal, elementaire meetkundige relaties en wiskundige contexten;
• beschrijf je de kernelementen bij het ontwikkelen van rekenstrategieën, procedures en vaardigheden;
• vertaal je recente wetenschappelijke inzichten naar concrete verbeteracties in je school;
• versterk je je wiskundeonderwijs op basis van actuele inzichten in de verschillende wiskundedomeinen (getallenkennis, bewerkingen, meten en metend rekenen, meetkunde, kansrekenen en statistiek en probleemoplossend denken en vraagstukken).

Doelgroep

(Zorg)leerkrachten uit het (buitengewoon) lager onderwijs en de derde kleuterklas die 

• het onderwijsaanbod van de verschillende domeinen wiskunde in hun school of klas willen versterken;
• aanspreekpunt zijn voor wiskunde in hun school of lid zijn van een werkgroep wiskunde;
• zich willen verdiepen in de nieuwste wetenschappelijke inzichten omtrent wiskundedidactiek.

Begeleiding

Piet Van den Bussche werkte mee aan de ontwikkeling van de eindtermen/leerplannen wiskunde voor het basisonderwijs. Hij gaf didactiek wiskunde en orthopedagogiek in de lerarenopleiding van verschillende hogescholen in Vlaanderen. De laatste jaren van zijn loopbaan was hij algemeen directeur onderwijskwaliteit van het Stedelijk Onderwijs Antwerpen.

Adriaan Herremans werkt aan de Antwerp School of Education (UAntwerpen) en is o.a. verantwoordelijk voor de vakdidactiek wiskunde in de nieuwe masteropleiding Basisonderwijs. Hij is gewezen lector wiskunde in de Bachelor Lager Onderwijs en werkt rond digitale competenties en het ontwerpen van STEM-onderwijs in de educatieve masteropleiding.

Praktisch

Syllabus en Lunch inbegrepen

Mee te brengen door cursist

Een laptop met lader