Nepnieuws en wetenschap: jongeren kritisch leren denken

Dagelijks worden jongeren overspoeld met berichten, filmpjes en meningen over klimaat, gezondheid, technologie en wetenschap. Maar hoe maak je jongeren weerbaar tegenover nepnieuws rond wetenschap? In deze nascholing ontdek je dialogische oefeningen die jongeren leren nadenken over nieuws, nepnieuws, informatie en wetenschap. Via concrete dialogische klasactiviteiten en prikkelende denkvragen leer je hoe je jongeren kunt ondersteunen in het omgaan met twijfel, online beïnvloeding en wetenschappelijke (mis)informatie.

Programma

Tijdens deze praktijkgerichte nascholing maak je kennis met uitgewerkte lesactiviteiten rond wetenschappelijke mis- en desinformatie binnen thema’s zoals klimaat, gezondheid en technologie. De focus ligt op het stimuleren van kritisch denken via dialoog, argumentatie en reflectie. Jongeren leren stilstaan bij vragen zoals: Wat is een betrouwbare bron? Hoe herken je sterke of zwakke argumenten? Wat is het verschil tussen feiten, interpretaties en meningen? En welke rol spelen media en technologie in ons denken over kennis en waarheid?

Je ontdekt de lesmaterialen van Wetenschapsneus, een educatief pakket dat jongeren via dialoog en interactieve werkvormen laat nadenken over wetenschap en informatie. Daarbij verken je actuele uitdagingen rond wetenschappelijke misinformatie bij jongeren en ontdek je pedagogische handvatten om hiermee in de klas aan de slag te gaan. Het doel is jongeren te leren omgaan met twijfel, nuance en complexiteit.

De lesmaterialen bevatten uiteenlopende leeractiviteiten: van het analyseren van krantenkoppen en online posts tot het onderzoeken van grote vragen over waarheid, wetenschap en betrouwbaarheid. Dialoog staat in deze aanpak centraal. Tijdens de nascholing ervaar je verschillende interactieve werkvormen zoals rangschikoefeningen, stellingenspelen, gedachte-experimenten, rollenspelen en grote vragen. Deze activiteiten stimuleren jongeren om te argumenteren, perspectieven te vergelijken, twijfel toe te laten en kritisch te reflecteren op wetenschappelijke uitspraken en online informatie. Sommige leeractiviteiten zijn geschikt voor arbeidsmarktgerichte finaliteit, andere voor doorstroom- of dubbele finaliteit.

Daarnaast oefen je hoe je deze dialogische leeractiviteiten kunt integreren in je eigen lespraktijk en reflecteer je over de kansen en uitdagingen die daarbij komen kijken. De nascholing biedt concrete voorbeelden, actuele casussen en direct bruikbaar lesmateriaal om jongeren te ondersteunen in het kritisch omgaan met de hedendaagse 'infodemie' van nieuws, meningen en misleidende informatie over wetenschap.

Het materiaal is ontwikkeld door onderzoekers van ExploRatio, het Onderzoekscentrum Kritisch Denken van Odisee Hogeschool, in samenwerking met MediaWijs. De auteurs zijn Dickran Decoster, Leen Bisschop, Laura Van den Broecke en Jelle De Schrijver.

Doelstellingen

Na het volgen van de nascholing

• begrijp je hoe jongeren kritisch kunnen omgaan met nieuws, nepnieuws en online informatie rond wetenschap;
• zet je de interactieve oefeningen van Wetenschapsneus in de klas in, zoals stellingenspelen, gedachte-experimenten, rangschikoefeningen en rollenspelen;
• leid je dialogische oefeningen over waarheid, betrouwbaarheid en wetenschap in goede banen;
• begeleid je jongeren in het kritisch onderzoeken van bronnen, argumenten en wetenschappelijke uitspraken;
• zet je verdiepende kritische denkvragen in om reflectie, dialoog en argumentatie bij jongeren te stimuleren;
• beschik je over handvatten om een veilige dialoogcultuur te creëren waarin jongeren leren omgaan met verschillende perspectieven, twijfel en meningsverschillen;
• bespreek je de kansen en uitdagingen van dialogisch werken rond wetenschap en (mis)informatie in de klas.

Doelgroep

Deze nascholing richt zich op leerkrachten en medewerkers uit het secundair onderwijs, in het bijzonder leerkrachten wetenschappen, filosofie, levensbeschouwing, PAV, maatschappelijke vorming of mediawijsheid. Ook pedagogisch begeleiders, leerlingenbegeleiders en beleidsmedewerkers met interesse in kritisch denken over wetenschap en mediawijsheid zijn welkom.

Er is geen specifieke voorkennis vereist. Een interesse in kritisch denken, actualiteit, wetenschap en klasgesprekken is voldoende. De nascholing is zowel geschikt voor leerkrachten die reeds ervaring hebben met (filosofische) dialoogoefeningen als voor deelnemers die hier voor het eerst mee kennismaken.

Begeleiding

Professor Jelle De Schrijver is bioloog en filosoof. Hij doceert vakdidactiek filosofie en geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen en is verbonden aan het onderzoekscentrum ExploRatio (Odisee Hogeschool). In zijn onderzoek en onderwijs ontwikkelt hij dialogische en interactieve lesmethodieken rond kritisch denken, wetenschap, mediawijsheid en maatschappelijke vraagstukken.

Praktisch

Cursusmateriaal inbegrepen